Drodzy Rodzice, Nauczyciele

Czy wiesz, że trudności w szkole - ich przyczyną mogą być niezintegrowane odruchy pierwotne, które wpływają na rozwój układu nerwowego i codzienne funkcjonowanie dziecka.

Do odruchów pierwotnych zaliczamy (jest ich kilkanaście):

- Odruch Moro – działa jak system „alarmowy”, pomaga regulować reakcję na bodźce. Dziecko może mieć trudności z równowagą, koordynacją, lęk i nadwrażliwość emocjonalną oraz chorobę lokomocyjną.

- Odruch strachu paraliżującego - wywołuje silne reakcje emocjonalne u dzieci, które go zachowały. To mechanizm „zamrożenia”. Dzieci wówczas nie lubią chodzić do szkoły, ponieważ trudno im przystosowywać się do nowych sytuacji i środowisk.

- Odruch Galanta – wspiera rozwój tułowia, pełzanie i pracę kręgosłupa.

- ATOS (asymetryczny toniczny odruch szyjny) – przygotowuje do koordynacji oko–ręka i przekraczania linii środka, trudności ze śledzeniem wzroku. Badania pokazują, że 50% dzieci z utrzymywanym odruchem pierwotnym ma problemy z dysleksją. Problemy z koordynacją wzrokowo-ruchową, co utrudnia pisanie i inne zadania motoryczne i koncentracją wzrokową, co może wpływać na czytanie. 

- STOS (symetryczny toniczny odruch szyjny) – kluczowy dla czworakowania i przejść z leżenia do siadu. Nieprawidłowa postawa, szczególnie podczas siedzenia. Problemy z koncentracją wzrokową, szczególnie podczas patrzenia z bliska do daleka (lub odwrotnie). Jeśli dziecko ma utrwalony Stos będzie miało trudności z koordynacją, uwagą, koncentracją, problemy z pisaniem. W rzeczywistości badania pokazują, że wysoki odsetek dzieci z diagnozą ADHD nadal ma aktywny ten odruch.

- TOB (toniczny odruch błędnikowy) – wpływa na prawidłową dystrybucję napięcia mięśniowego. Gdy odruch nie wygasa powoduje problemy z równowagą i koordynacją, wpływające na takie czynności, jak jazda na rowerze lub uprawianie sportu, trudności z orientacją przestrzenną i poruszaniem się w otoczeniu. Tendencja do chodzenia na palcach.

- Odruch podeszwowy – wspomaga rozwój stóp i przygotowuje do obciążania nóg. Mimowolne podwijanie palców u stóp przy dotykaniu podeszwy stopy. Trudności z równowagą i chodzeniem, zwłaszcza na nierównych powierzchniach.

- Odruch Galanta - wiercenie się podczas długotrwałego siedzenia, co może wpływać na uwagę i skupienie. Moczenie nocne lub problemy z kontrolą pęcherza.

- Odruch Babińskiego – ważny dla dojrzewania połączeń piramidowych

- Odruch ssania – umożliwia karmienie i wpływa na rozwój aparatu mowy

- Odruch dłoniowo – chwytny – rozwija siłę chwytu i wczesną integrację dłoni, trudności z niektórymi umiejętnościami motorycznymi, takimi jak pisanie, zapinanie guzików ubrań lub używanie sztućców. Potencjalne problemy z koordynacją ręka-oko.

- Każdy odruch ma swoje zadanie, przygotowuje ciało i układ nerwowy do kolejnego etapu rozwoju. I każdy powinien się w odpowiednim momencie zintegrować, ustępując miejsca bardziej dojrzałym reakcjom posturalnym. W związku z tym praca wyłącznie nad „wyższymi piętrami” takimi jak komunikacja, koncentracja, pisanie czy czytanie bez zadbania o podstawy, często okazuje się niewystarczająca. Często trudności, które widzimy u dziecka, nie wynikają z braku chęci, lenistwa czy „niegrzeczności”, ale z tego, że jego układ nerwowy nadal funkcjonuje na poziomie odruchów, które powinny się zintegrować. Dlatego tak ważne jest całościowe spojrzenie na dziecko i świadome wspieranie jego rozwoju. Mocne fundamenty budują poczucie bezpieczeństwa, pewność siebie i stabilną podstawę, które później procentują w komunikacji, nauce i codziennym funkcjonowaniu.

To właśnie w ruchu, radości i swobodnej eksploracji dzieci rozwijają koordynację, poznają swoje ciało, wzmacniają koncentrację i budują pewność siebie. A integracja odruchów staje się fundamentem dla kolejnych umiejętności — od równowagi, przez regulację emocji, aż po pisanie. Niezintegrowane odruchy mogą wpływać na wiele obszarów codziennego funkcjonowania — koncentrację, emocje, koordynację, napięcie mięśniowe, naukę, zachowanie czy poczucie bezpieczeństwa.

Kiedy dziecko doświadcza odpowiedniej stymulacji sensorycznej, takiej jak zabawa, ruch i interakcje społeczne, mózg może integrować pierwotne odruchy w ruchy bardziej złożone. I odwrotnie, gdy dziecko nie otrzymuje odpowiednich bodźców sensorycznych lub doświadcza stresu lub traumy, pierwotne odruchy mogą się utrzymywać lub stać się nadaktywne, prowadząc do opóźnień lub zaburzeń rozwojowych. 

Dobrą wiadomością jest to, że odruchy można zintegrować w każdym wieku z ukierunkowanymi ćwiczeniami ruchowymi i aktywnościami sensorycznymi.

Cieszymy się, że nasza terapeutka integracji sensorycznej rozwija się w tym kierunku i właśnie ukończyła kolejne szkolenia w koncepcji MPI – Move • Play • Integrate u Joanny Rybackiej - ekspertki od odruchów znanej i cenionej w Polsce. MPI to metoda oparta na integracji odruchów i pracy z układem nerwowym poprzez ruch. To właśnie ruch jest pierwszym i najważniejszym sposobem, w jaki rozwija się mózg oraz ciało człowieka. Dzięki odpowiednio dobranym aktywnościom organizm może tworzyć nowe połączenia neuronalne, poprawiać regulację oraz budować stabilniejsze fundamenty rozwoju.

Zajęcia odbywają się w przedszkolu Nasze Bambino, gdzie jest sprzęt podwieszany, naziemny, pomoce obciążeniowe i inne pomoce terapeutyczne.

Jeżeli chcesz zgłębić wiedzę z odruchów, lub szukasz literatury fachowej, która poszerzy i pogłębi Twoją aktualną wiedzę to podrzucamy poniżej listę:

Autorką wszystkich pozycji jest Sally Goddard Blythe:

Odruchy, uczenie się i zachowanie

Niedojrzałość neuromotoryczna dzieci i dorosłych.

Jak ocenić dojrzałość dziecka do nauki?

Jak osiągać sukcesy w nauce? Odsyłamy także do artykułów badań naukowych:

Kianpour, H. et at. (2025) The Effectiveness of Play Therapy Training on Improving Children’s Social Skils. Modern Psychological Studies Journal

Besinio A.B., Bauyot M.(2025)

Role of Play –Based Therapy Interventions in Supporting the Social and Emotional of Children Experiencing Neurodevelopmental Disorders

Wierzcie lub nie ale badania te wykazały, że im lepszy wczesny rozwój motoryczny, tym lepsze są wczesne osiągnięcia dziecka w nauce. Ogólnie rzecz biorąc, utrwalone pierwotne odruchy mogą znacząco wpływać na ogólny rozwój i jakość życia. Ważne jest, aby zidentyfikować i zająć się tymi odruchami poprzez odpowiednie interwencje. Pamiętajmy - mózg rozwija się z ruchu. Aktywność fizyczna stymuluje powstawanie nowych połączeń nerwowych, poprawia koncentrację, pamięć, zdolności poznawcze, a nawet ma wpływ na mowę. Ruch jest paliwem dla mózgu. Jeśli jednak jest go mało zaczynają się problemy. Minimalizujmy czas spędzany przed ekranem tak bardzo, jak to możliwe. Zamiast ekranów dzieci potrzebują aktywności fizycznej, świeżego powietrza i dobrej zabawy, aby mogły się rozwijać. Dzieci uczą się obserwując swoich rodziców, opiekunów - nas dorosłych. Konsekwencja jest ważniejsza niż intensywność. Niewielka ilość świadomego ruchu każdego dnia może z czasem przynieść znaczące zmiany.